Riskli Alan Nedir?
Riskli alan, zemin yapısı veya üzerindeki yapılaşma nedeniyle can ve mal kaybı riski taşıdığı tespit edilen ve Cumhurbaşkanı kararıyla ilan edilen alandır.
Riskli Alanın Hukuki Tanımı
6306 sayılı Kanun’a göre riskli alan; zemin yapısı veya mevcut yapılaşma sebebiyle can ve mal kaybına yol açma riski barındıran, Bakanlığın teklifi üzerine Cumhurbaşkanınca kararlaştırılan alanı ifade eder.
Bu alanlar; deprem, heyelan, sel, kaya düşmesi gibi afet tehlikeleri veya çok düzensiz, dayanıksız yapı stoğu nedeniyle mevcut haliyle güvenli kabul edilmeyen bölgeleri kapsar.
Riskli Alan İlanının Amacı
- Afet sırasında büyük can ve mal kaybına yol açma ihtimali yüksek bölgeleri tespit ederek bu alanları planlı bir şekilde dönüştürmek.
- Sağlıklı ve güvenli yaşam çevreleri oluşturmak; ulaşım, altyapı ve kamu hizmetlerini (eğitim, sağlık, yeşil alan vb.) düzenli hale getirmek.
- Dağınık, kaçak, mühendislik hizmeti almamış yapılaşmayı kontrollü bir kentsel dönüşüm süreciyle yenilemek.
Riskli Alan Tespit Kriterleri
Zemin yapısı: Depremsellik, sıvılaşma, toprak kayması, heyelan, çığ, kaya düşmesi, dere yatağı ve taşkın riski gibi jeolojik ve hidrolojik riskler.
Üzerindeki yapılaşma: Yoğun, plansız, mühendislik hizmeti almamış, eski ve yıkılma riski yüksek yapı stoğu, dar sokaklar, yetersiz kaçış ve toplanma alanları.
Alanın neden riskli alan ilan edilmek istendiği; yer bilimsel etütler, yapı envanteri ve fotoğraflarla birlikte ayrıntılı raporlanır.
Riskli Alan İlanı ve Süreç
- Alan teklifi Bakanlık veya ilgili idare tarafından hazırlanır; AFAD’ın görüşü alınarak riskli alan sınırları belirlenir.
- Hazırlanan dosya doğrultusunda Bakanlığın teklifiyle Cumhurbaşkanı kararı yayımlanır ve alan “riskli alan” statüsü kazanır.
- Sonrasında 6306 kapsamındaki kentsel dönüşüm hükümleri (planlama, tahliye, yıkım, uzlaşma, yeni yapılaşma) bu bölge için uygulanır.
Kavram Özeti
Aşağıdaki tablo, kentsel dönüşümde sık karşılaşılan üç kavramı kısaca karşılaştırır (kaynak: Kavram–Tanım–Kim belirler–Ana amaç özeti).
| Kavram | Tanım (kısa) | Kim belirler? | Ana amaç |
|---|---|---|---|
| Riskli alan | Zemini veya yapılaşması can ve mal kaybı riski taşıyan mevcut yerleşim bölgesi. | Bakanlık teklifiyle Cumhurbaşkanı. | Mevcut tehlikeli yerleşimi dönüştürmek. |
| Rezerv alan | Dönüşüm için yeni, güvenli yerleşim / üretim alanı. | Bakanlık (TOKİ veya belediye talebiyle veya re’sen). | Yeni konut ve işyeri üretmek, taşınacakları yerleştirmek. |
| Riskli yapı | İçinde veya dışında bulunduğu alandan bağımsız, yıkılma veya ağır hasar riski taşıyan yapı. | Yetkili kurum ve lisanslı kuruluşlar. | Tek tek binaları güvenli hale getirmek veya değiştirmek. |